Mandatenlijsten en vermogensaangiften

De nieuwe mandatenwetgeving anno 2019: een beknopte toelichting.

Sinds 1 januari 2005 moeten een hele reeks openbare mandatarissen (parlementsleden, regeringsleden en de leidinggevenden van hun kabinetten, provinciegouverneurs, burgemeesters en schepenen, bestuurders van intercommunale verenigingen…) en leidinggevende ambtenaren bij de administraties en openbare instellingen een lijst van hun mandaten, ambten en beroepen en ook een vermogensaangifte indienen op de griffie van het Rekenhof.

Deze aangelegenheid wordt geregeld door twee gewone en twee bijzondere wetten. De gewone en bijzondere basiswetten van 2 mei 1995 regelen de verplichting tot indiening; de gewone en bijzondere uitvoeringswetten van 26 juni 2004 hebben deze verplichting en de taken van het Rekenhof verder geëxpliciteerd. De gewone wetten zijn van toepassing op de openbare mandatarissen en ambtenaren die verbonden zijn met het federale niveau en met de Duitstalige Gemeenschap, terwijl de bijzondere wetten toepassing vinden op personen verbonden met de andere regionale en communautaire entiteiten.
Deze wetgeving werd met ingang van 1 januari 2019 gewijzigd om het politieke landschap transparanter te maken.


Wat zijn nu de belangrijkste nieuwigheden die vanaf 2019 van kracht zijn?

  • Alle informatie over de mandaten - zowel van de informatieverstrekkers (die de lijsten van de aangifteplichtigen per organisatie of instelling opmaken) als van de aangifteplichtigen zelf (hun mandatenlijst) - moeten vanaf 2019 elektronisch worden ingediend via de IT-toepassing Regimand op de website van het Rekenhof. Een papieren aangifte is vanaf 2019 niet meer mogelijk. Voor de elektronische aangifte moet worden ingelogd met de elektronische identiteitskaart (e-ID) of met de app “itsme”.

    Voor de vermogensaangiften werd de wetgeving niet gewijzigd. Indien een mandataris ook een vermogensaangifte moet indienen, zal hij die nog steeds - zoals voorheen - in een gesloten enveloppe aan het Rekenhof moeten bezorgen. De IT-toepassing zal een aangifteplichtige er in voorkomend geval wel attent op maken dat hij naast een mandatenlijst ook een vermogensaangifte moet indienen.

  • De aan de mandaten gekoppelde vergoedingen (hetzij het bruto jaarbedrag, hetzij de grootteorde in vork) moeten worden aangegeven. Die informatie wordt aangereikt door de informatieverstrekkers voor de aangifteplichtige mandaten en door de mandatarissen voor de niet-aangifteplichtige mandaten, ambten en beroepen.

  • Het toepassingsgebied van de mandatenwetgeving wordt uitgebreid. Zo zijn vanaf 1 januari 2019 alle leden van de raden van bestuur, de adviesraden en de directiecomités van rechtspersonen waarop de overheid een overheersende invloed uitoefent en de leden van de raden van bestuur, de adviesraden of de directiecomités van (andere) rechtspersonen die door de overheid zijn aangeduid, aangifteplichtig, indien ze voor hun prestaties een vergoeding ontvangen. Bovendien vallen vanaf 2019 ook de beleidsmedewerkers van de regeringsleden en de regeringscommissarissen (i.c. personen die namens de regering controle uitoefenen om te beletten dat de wet wordt geschonden of het algemeen belang wordt geschaad) onder de toepassing van de wet. Die nieuwe categorieën van aangifteplichtige personen hoeven echter geen vermogensaangifte in te dienen, voor zover zij geen ander aangifteplichtig mandaat of ambt uitoefenen. Voor deze nieuwe categorieën worden informatieverstrekkers door de wet aangeduid.

  • Vanaf het aangifteplichtige jaar 2019 kan het Rekenhof administratieve boetes van 100 tot 1000 euro opleggen aan informatieverstrekkers en aangifteplichtigen die hun verplichtingen niet nakomen, hetzij omdat zij geen of een onvolledige of onjuiste aangifte hebben ingediend, hetzij omdat zij hun aangifte te laat hebben ingediend. Tegen die sancties kan beroep worden ingesteld bij een parlementaire opvolgingscommissie. Daarnaast blijft een strafrechtelijke veroordeling mogelijk, zonder dat evenwel voor eenzelfde inbreuk tweemaal - administratief én strafrechtelijk - kan worden gesanctioneerd.

  • De indieningstermijn van de aangifte door de informatieverstrekkers en de aangifteplichtigen wordt verruimd. De informatieverstrekkers kunnen in 2019 de lijst met de mandatarissen van hun instelling (met inbegrip van de vergoedingen en rijksregisternummers) vanaf 1 maart tot en met 30 april indienen. De aangifteplichtigen krijgen vanaf 1 mei toegang tot Regimand en hun mandatenlijst moet vóór 1 oktober zijn ingediend.

  • De mandatenlijsten en de lijsten van de personen die in gebreke zijn gebleven op het vlak van hun mandatenlijst of vermogensaangifte worden voortaan zowel in het Belgisch Staatsblad als op de website van het Rekenhof gepubliceerd, waar het publiek ze kan inkijken, desgewenst met behulp van een zoekmotor. De publicatie verschuift echter van uiterlijk 15 augustus naar uiterlijk 15 februari van het volgende jaar. De eerstvolgende publicatie (betreffende het toepassingsjaar 2018) zal dus plaatsvinden uiterlijk op 15 februari 2020.

Dat alle betrokken partijen hun taak tijdig en correct vervullen, is van groot belang. De wet omschrijft de taak van alle actoren en legt strikte grenzen op. Die moeten worden nageleefd, niet alleen voor het goede verloop van de aangifteprocedure maar ook omdat elke inbreuk op de vernieuwde wetgeving aanleiding kan geven tot een administratieve of strafrechtelijke sanctie.


Recente publicatie

De mandatenlijsten en de lijsten van de in gebreke gebleven aangifteplichtigen betreffende het toepassingsjaar 2017 werden in het Belgisch Staatsblad van 14 augustus 2018 gepubliceerd.